Pojęcie partii politycznych Partia to dobrowolnie zorganizowana grupa, posiadająca określony program, dążąca do uzyskania poparcia społecznego dla zdobycia lub utrzymania władzy w państwie i realizowania swoich interesów. 2. Geneza partii politycznych ? koncepcja Maksa Webbera Rozwój partii politycznych jako proces ewolucyjny. Etapy rozwoju - partie jako koterie arystokratyczne (partie nie zintegrowane pod względem organizacyjnym ani programowym, zdobycie władzy i realizacja pewnych celów) partie jako kluby partyjne (bardziej lub mnij rozbudowana forma organizacyjna, odgrywanie znaczenia platformy programowej, brak charakteru stanowego) nowoczesne partie masowe (pojawienie się parlamentaryzmu, przyznanie szerszym kręgom praw wyborczych) 3.Geneza partii politycznych ? koncepcja Maurice Duvergera Partia polityczna to wspólnota o określonej strukturze. Utożsamiał partie polityczne z komitetami wyborczymi (systemem wyborczym XIX/XX w.) Wyróżnia on partie: kadrowe (tworzone przez elitarne grupy aktywistów, organizacje o charakterze lokalnym, koalicji grup tworzących układ powiązań nieformalnych i interpersonalnych) masowe (zrzeszały tysiące /miliony członków, apelowały do szerokich mas społeczeństwa i aktywnie zapobiegały o ich poparcie) 4.Geneza partii politycznych ? koncepcja La Polombiera Partia to organizacja partyjna obejmuje duża grupę ludzi, włączonych w politykę na skutek rozszerzenia prawa wyborczego, zwracają uwagę na kwestię procesów politycznych przesileń i procesów modernizacji. Do politycznych przesileń zaliczono kryzys legitymizacji, partycypacji i kryzys integracji. 5.Geneza partii politycznych ? koncepcja Klausa von Beyma Trzy główne próby teoretycznego wyjaśnienia genezy i rozwoju partii politycznych: teorie instytucjonalne (rozwój instytucji parlamentarnych / parlamentu) teorie modernizacji (przełom XVIII-XIX w.) teorie kryzysu: a.załamanie się legitymacji monarchii absolutnej b.budowa i integracja niezależnych państw narodowych c.załamanie się systemów parlamentarnych na początku XX w. 6. Geneza partii politycznych ? Koncepcja Saymona Lipseta i Steina Rokkana Punkty zwrotne: konflikty religijne w czasach reformacji konflikt między kościołem a państwem podczas rewolucji francuskiej konflikt między grupami konflikt między burżuazją a klasą robotniczą 8. Klasyfikacja partii politycznych ? kryterium organizacyjno-funkcjonalne i ideologiczne 1.Partie polityczne ze względu na kryterium organizacyjno-funkcjonalne a.Upartyjnianie kandydatów - masowe (tysiące / miliony członków) -kadrowe (elitarne grupy) b.struktura socjalna zwolenników partii klasowe (reprezentuje określone klasy społeczne) ludowe (otwarte programowo, członkowie i wyborcy różnych klas społecznych) c.kryterium członkostwa bezpośrednie (członkiem może być osoba z lokalnych komórek organizacyjnych) pośrednie (postać federacji różnego rodzaju organizacji) d.struktura organizacyjna i procedury podejmowania decyzji słaba artykulacja ( nic unormowane) -silna artykulacja (unormowana w strukturze) e.kryterium organizacyjne oparte na zasadzie wewnętrznej demokracji partie scentralizowane (władza nie podzielona skupiona w instancji centralnej) f.sposób wypełniania funkcji partie patronażu (wybór przywódcy na kierownicze stanowiska państwa) partie światopoglądowe (polityka skierowana na dany światopogląd) g.motyw działania o motywacji programowej (popularyzowanie określonych treści) o motywacji kratycznej (chęć zdobycia stanowisk publicznych) h.stosunek do reguł konstytucyjnych państwa antysystemowe ?systemowe -antyestablishmentowe (kontestowanie legitymacji do rządzenia aktualnych elit) i.strukturalna geneza państwa partie burżuazyjne i robotnicze -partie klerykalne i antyklerykalne partie centralistyczne i regionalne -partie agrarne j.organizacyjna geneza partii parlamentarna -pozaparlamentarna 2.Kryterium ideologiczne: - Komunistyczne -Socjalistyczne -Chadeckie -Liberalne -Konserwatywne Faszystowskie -Ludowe (agrarne) -Ekologiczne -Regionalne i etniczne Nacjonalistyczne 9. Układ lewica ? prawica Prawicowość ? orientacja konserwatywna dążąca do utrzymania tradycyjnych przywilejów i tradycyjnego ładu społecznego Lewicowość ? idea zmiany jako dążenie do powiększania obszaru wolności i szans równości Lewica ? liberałowie, socjaldemokraci, komuniści Prawica ?konserwatyści, chadecja, faszyści W dzisiejszych czasach nie można mówić o czystej lewicy / prawicy 10.Zagadnienie antypatii Negoowanie istnienia partii 11. Funkcje partii politycznych ? typologia Funkcje partii to zadania które parta ma do spełnienia i wypełnienia w systemie danego państwa Klaus von Beyme: określenie celów przez tworzenie programów ?artykułowanie i agregowanie interesów społecznych mobilizacja i socjalizacja społeczeństwa w ramach istniejącego systemu rekrutowanie elity politycznej i tworzenie rządu Sigmund Neumann: organizowanie chaotycznych żądań społecznych wychowanie ludzi w duchu odpowiedzialności politycznej spełnienie roli ogniwa łączącego rząd z opinią publiczną selekcja przywódców Marek Sobolewski: kształtowanie opinii i postaw politycznych ?wyborcza -rządzenia Ryszard Herbut: -społeczna ?organizacyjna ?państwowo -publiczna S.M. Lipset i S. Rokkan: -ekspresyjna ? instrumentalna ?reprezentacyjna 12. Funkcje artykulacji i agregacji potrzeb i interesów społecznych Proces artykulacji potrzeb interesów społecznych wiąże się z ujawnianiem, formułowaniem, hierarchizowaniem i reprezentowaniem w procesie decyzyjnym przez partie preferencji odpowiednich grup społecznych, będących zwolennikami tych ugrupowań Agregacja- integracja interesów ?> tworzenie kompromisów Wytworzenie funkcji ekspresyjnej ?wytworzenie retoryki służącej do przekładania kontrastów w strukturze społecznej i kulturowej na postulaty działań oraz wywieranie nacisków w tej materii Wszystkie funkcje wpływają na kształt opinii publicznej 13. Funkcja wyborcza Stanowi pewną całość złożonych i różnorodnych działań partii politycznych. Odgrywa doniosłą rolę w funkcjonowaniu demokratycznego systemu politycznego. Sobolewski wyróżnia składniki jak: -selekcja kandydatów na wybieralne stanowiska -formułowanie programu społecznego Typy procesów nominacji kandydatów: -nieuregulowany, żywiołowy -nominacja przez organy lokalne -nominacja przez organy centrowe -wybór przez członków partii Modele procedury układania programu: -opracowanie programu wyłącznie lub w głównej mierze przez indywidualnych kandydatów -powierzenie redakcji programu władzom part. i nadanie charakteru powszechnie wiążącego Wyróżniamy strategię: -partyjność -silny kontrast ?różnica ideologiczna ?wybór jednego zagadnienia ?pozytywne wrażenie o kandydatach partii ?negatywne wrażenie o kandydatach wrogich -budowa koalicji ?budowa organizacji 14. Funkcje rządzenia Funkcja realizowana w sposób: -objęcie kierownictwa państwa samodzielnie lub w koalicji -kontrola rządów w roli opozycji politycznej Empirycznym miernikiem realizacji tej funkcji jest: -ustalenie zakresu, partycypacja poszczególnych ugrupowań w rządzie -określenie zakresu odpowiedzialności politycznej 15. Zarządzanie strategiczne partią polityczną Zarządzanie ?kierowanie użyciem zasobów i koordynacja funkcji rzeczowych Organizacja ?tworzenie uporządkowanych harmonijnych całości Strategia ? całość złożona z refleksji, decyzji i działań mając na celu określenie celów ogólnych, zadań dokonanych środków realizacji celów a w konsekwencji podjęcie i wykonanie określonej działalności, kontrola osiągnięć i realizacja celów. Proces składa się z :-analizy strategicznej, -planowania strategicznego, -wdrożenia i kontroli strategii 16. Elementy zarządzania Paradygmaty zarządzania: -paradygmat racjonalności strategicznej -paradygmat zachowań strategicznych Wyróżniamy szkoły zarządzania strategicznego: -projektu ?planowania ?pozycjonowania ?przedsiębiorczości ?poznania ?uczenia się -władzy ?lektury ?środowiska ?konfiguracji Teoria wyboru publicznego dotyczy ekonomicznych analiz nierynkowych procesów decyzyjnych. Celem partii jest wygranie wyborów. 17. Przywódca w zarządzaniu strategicznym partią: Rzemieślnik ?chce osobiście ogarnąć wszystkie detale na powierzonym mu odcinku zarządzania Bohater ?charyzmatyczny przywódca, uzależnia od siebie wszystkich członków partii Ciekawski ?angażuje wiele osób, nie pozwala im jednak na autonomię Strateg ?tworzy zespoły kierownicze, dzieli obowiązki i skupia się na najważniejszych elementach funkcjonowania partii 18. Analiza strategiczna Klasyczna analiza obejmuje płaszczyzny: -makrootoczenie partii ?otoczenie konkurencyjne ?potencjał wewnętrzny Makrootoczenie stosuje metody: -Ekstrapolację trendów, -analiza opinii ekspertów i politologów, -analiza ludzi strategicznej partii politycznej Analiza SWOT jest najpopularniejszą i najbardziej uniwersalną techniką kompleksowej oceny pozycji strategicznej partii politycznej 19. Elementy systemu partyjnego Pojawiające się tendencje: -ograniczenie pojęcie system part. do stosunków między samymi partiami politycznymi -utożsamianie pojęcie system part. z pojęciem system politycznym lub ustrojem politycznym System partyjny to grupa partii politycznych działających wg. Prawnie określonych reguł w ramach danego społeczeństwa. Zawierają się te partie które działają legalnie, opierając się na zasadach demokratycznych. W skład systemu part. wchodzą też normy, relacje i funkcje. System part. odgrywa także znamienną rolę w integracji i aktywizacji politycznej społeczeństwa Dodatkowo wyróżniamy systemy: 1partyjny, 2partyjny, wielopartyjny\ 20.Typologie systemu partyjnego wg. Kryterium jakościowego La Polombier i M. Weiner wyróżniają systemy: -oparte na zasadzie konkurencyjności ?systemy nie dopuszczające konkurencyjność Ograniczenia konkurencyjności występują w płaszczyznach: -delegalizacja jakiejś partii w systemie ?nie dopuszczanie jakiejś partii do wyborów -trwałe wykluczenie partii z udziałów w rządach Kolejny podział systemów to: -hegemoniczne 1partia rządzi przez dłuższy czas -zmienne -zideologizowane konkurencja między partiami opiera się na różnicach w ideologii -pragmatyczne walka przy pomocy argumentów nie ideologicznych Systemy partyjne w państwach demokratycznych można zaliczyć do: -rozproszenia > duża liczba partii, żadna nie ma statusu organizacji dominującej -równowagi > wyraźna polaryzacja sił politycznych, 1dominujący typ konfliktu -nierównowagi >partia co ma więcej głosów niż inne, nie większościowa dominacja 21. Typologie systemu part. wg. kryterium ilościowo-jakościowe Partie relatywne ?istotne dla funkcjonowania całego systemu part. mogące zmienić jego charakter i kierunek edukacji Satori wyznacza testy relatywności jak: -potencjał koalicyjny partii ?potencjał możliwości użycia szantażu politycznego M. Laakso i R. Taagepera stworzyli tzw. indeks ?efektywnej liczby partii? ?ELP? można liczyć na poziomie ELPP I ELPW Uzupełnieniem tego jest indeks frakcjonalizacji autorstwa P. Marr wyróżnia: -systemy wielkich partii ?systemy małych partii ?pośrednie systemy part. ?przejściowe systemy part. J. Bondel wyróżnia: -system 2partyjny, -system 2,5partyjny ?wielopartyjny z dominującą ?wielopartyjny bez dominującej 22. Spolaryzowany pluralizm i umiarkowany pluralizm Umiarkowany występuje w postaciach: -rząd bez koalicji, -rząd z koalicją ?rząd z wielkimi koalicjami środka Ekstremalny (spolaryzowany) ?ideologizacja systemu part. i tendencja do odśrodkowej konkurencji. Występuje w wariantach: -z fundamentalną opozycją lewą / prawą -ze zdolnymi do rządzenia partiami centrum Wg. Satoriego najbardziej niestabilne są spolaryzowane systemy partyjne 23. Partie inicjujące i dopełniające Partia dopełniająca - partia politycznej wchodzącej w skład koalicji rządzącej, zapewniającej jej uzyskanie większości bezwzględnej w parlamencie. Dzięki przyłączeniu się partii dopełniającej, partia inicjująca może sprawnie rządzić państwem, nie narażając się na konieczność tworzenia rządu mniejszościowego. Partia inicjująca - partia polityczną, która odniosła w wyborach parlamentarnych zwycięstwo i dzięki temu rozpoczyna proces tworzenia koalicji rządzącej. Partia inicjująca dobiera sobie partnerów koalicyjnych, z którymi dzieli się stanowiskami ministerialnymi i innymi posadami rządowymi. 24. Podsystemy w systemie politycznym Jerzy Kowalski opisał system polityczny jako: Aparat państwowy, partie polityczne, organizacje i grupy społeczne formalne i nieformalne, uczestniczące w działaniach politycznych w obrębie danego państwa oraz ogół zasad politycznych i norm prawnych regulujących ich wzajemne stosunki. Na system polityczny składają się grupy elementów: -idee i wartości polityczne ?wszelkie normy regulujące życie polityczne -organizacje i instytucje uczestniczące w życiu politycznym i organizujące to życie Wyróżniamy podsystemy: -instytucjonalny ?regulujący (normatywny) ?komunikacyjny (wszystkie relacje) ?funkcjonalny ( wszystkie funkcje) 25. Partie w systemie demokratycznym Wyróżniamy wymiary demokracji: -kontestację (konkurencja, opozycja) -uczestnictwo Zdaniem R. Katza rządy partii są synonimem demokracji reprezentacyjnej. Mówiąc o charakterze legislatywy mamy na myśli różnice pomiędzy 1 oraz 2 parlamentami w oddziaływaniu na rządy partii. Porównując formy rządów w których realizujemy wzory demokracji liberalnej zauważamy: -modele parlamentarno-gabinetowe opierające się na zasadzie współzależności i współdziałania rządu i parlamentu -modele prezydenckie realizują zasadę separacji rządu i parlamentu przez strukturalne i kompetencyjne oddzielenie od siebie tych organów -modele połprezydenckie charakteryzują się dualizmem egzekutywy, który może przekształcić się w dominacje prezydenta -model konwentu( rządów zgromadzenia) zasada podporządkowania rządu parlamentowi W procesie instytucjonalizacji partii, której celem jest osiągnięcie statusu stabilnego i pełnoprawnego uczestnika gier politycznych zarówno na poziomie wyborczym jak i parlamentarno-gabinetowym, wyróżniamy fazy: -identyfikacji >liderzy wypracowują określone formuły nowej partii, partia musi znaleźć optymalne sposoby legitymizacji -organizacji >liderzy musza pokazać umiejętności organizacyjne, wypracowują efektywną strukturę organizacyjną -stabilizacji > najważniejszym celem partii jest maksymalizacja wyników wyborczych, później jak najlepsza koalicja gabinetowa Partie typu ?catch ? all? czyli profesjonalno ?wyborcze 26. Partie w systemie autorytarnym Ernest Nolte stwierdził że autorytarną można nazywać każda formę ustrojową, w której przyznaje się wyższą pozycje innemu składnikowi władzy naczelnej niż parlament J. Linz natomiast stwierdza że autorytarne reżimy są systemem politycznym z ograniczonym, nie opartym na odpowiedzialnym pluralizmie politycznym, bez starannie wypracowanej kierowniczej ideologii, bez intensywnej czy ekstensywnej mobilizacji politycznej w których przywódca pełni władzę w ramach formalnie słabo zdefiniowanych ale w rzeczywistości dobrze przewidywalnych ograniczeń 27. Partie w systemie totalitarnym Totalitaryzm to podmiotowość władzy politycznej która przewyższa zakres i zasięg władzy osiągany w innych nie demokratycznych reżimach Friedrich ukazuje cechy takiego systemu: -oficjalna wszechogarniająca ideologia o cechach chiliastycznych -jedna masowa partia kierowana przez oligarchię -system terroru stosowany przez partię lub policję polityczną -wzmocniony technologicznie monopol środków masowego przekazu -monopol państwa na broń -scentralizowane zarządzanie gospodarką 28. Elementy systemu wyborczego Teza M. Duvergera mówi że system większościowy przy 1 turze głosowania kreuje system 2partyjny, natomiast głosowanie proporcjonalne wytwarza system wielopartyjny. Systemy wyborcze powodują że partie są: -nadreprezentowane (większy procent mandatów niż oddane głosy) -podreprezentowane (mniejsze poparcie parlamentarne niż poparcie społeczne) Wg niego w systemie większościowym funkcjonuje: -mechaniczny efekt prawa wyborczego ?psychologiczny efekt prawa wyborczego 29. Geografia wyborcza W ramach geografii wyborczej znajduje zastosowanie: -metoda pakowania -metoda pękania Dostosowywanie wielkości okręgów do liczby wyborców, granice ustalać bezstronnie, biorąc pod uwagę przestrzenne rozmieszczenie ludności 30. Metody liczenia głosów -Metoda d?Hondta (przez każdą liczbę) -Metoda Sainte-Lague (przez nieparzyste 1,4; 3; 5;...) - Metoda Hare?a-Niemeyera System większościowy ? ?zwycięzca bierze wszystko? 31.System większościowy i proporcjonalny Przeciwnicy systemu proporcjonalnego zwracają uwagę na to, że: -swp utrudnia wyborcom odsunięcia niepopularnych rządów -swp łamie zależność między decyzjami wyborców a tworzeniem rządu -swp nie zapewnia liczby udziałów proporcjonalnej do liczby uzyskanych głosów W państwach z systemem prop. Zwykle rządy posiadają charakter koalicyjny. Zwolennicy syst. większościowego zwracają uwagę na wyższy poziom personalizacji wyborów. W syst. prop. zwiększa się zakres władzy centralnych organów decyzyjnych partii. W syst. większościowym jest możliwość usunięcia z parlamentu ekstermistów politycznych. Dysproporcje w systemie part. mogą być efektem stosowania klauzuli zaporowej której intencją stosowania jest zapobieżenie zbytniego rozproszenia sceny politycznej w warunkach głosowania proporcjonalnego. 32. Gry koalicyjne i teorie koalicji A.Rapoposta uważa że koalicja to porozumienie 2 lub więcej aktorów którzy zdecydowali się kooperować ze sobą w celu maksymalizacji własnych zysków. W teorii gier zakłada się że koalicja jest grupa celową, tworzy najsilniejsze ugrupowanie. Wyróżniamy: -wyborczą, -decyzyjną, -gabinetową Teorie koalicji minimalnie zwycięskich opierały się na założeniu iż politycy dążyli do zdobycia stanowisk politycznych. Wyróżniamy też koalicję minimalnego rozmiaru, minimalnego zasięgu, minimalnie zwycięska, maksymalnie zwarta- międzypartyjne sojusze oparte na więzi ideowej, koalicja zamknięta (empiryczna). Wg. M. Lavera i N. Schofielda koalicje powstają zarówno: -w sytuacjach fragmatyzacji sceny politycznej -dominacji określonej partii Czynnikiem wpływającym na koalicje gabinetowe jest: -charakter reżimu politycznego ?rozmiar systemu partyjnego ?rozmiar najsilniejszej partii ?strategie koalicyjne poszczególnych ugrupowań Umowy koalicyjne ? umowy zawierane po miedzy kilkoma partiami które ustalają warunki przyszłej polityki rządu. W ramach tworzenia koalicji ważne są zagadnienia jak: -tworzenie wspólnego rządu -styl pracy tego rządu -sposób głosowania w parlamencie -współpraca na forum parlamentu -współpraca na władzach lokalnych 33. Dokumenty i regulacje prawne Konstytucja, ordynacja wyborcza, regulaminy parlamentowe, rejestry, ustawy i przepisy, 28.07.1990 I w RP Ustawa o partiach politycznych Normowała zasady tworzenia, działalności, finansowania i rozwiązywania partii. W 27.06.1997 Sejm III kadencji uchwalił nową ustawę o partiach Art.1ust.1 ?Partia polityczna jest dobrowolną organizacją występującą pod określoną nazwą, stawiającą sobie za cel udział w życiu publicznym po przez wywieranie metodami demokratycznymi wpływu na kształtowanie polityki państwa lub sprawowania władzy publicznej. Art.11ust.1 nakłada na partie obowiązek zgłoszenia partii do ewidencji. Znaczącym elementem potwierdzającym zasadę jawności finansów partii jest wprowadzenie nowelizacji z 12.04.2001r. Partie tworzą: Fundusz Ekspercki i Fundusz Wyborczy Likwidacja partii może nastąpić przez: -wykreślenie jej z ewidencji -wydanie zakazu jej działania -samo rozwiązania się partii 34.Finansowanie partii politycznych Zgodnie z ustawą o partiach politycznych, majątek partii politycznej powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku, dotacji, przychodów subwencji. Tworzenie Funduszy Eksperckich. Darmowy dostęp do publicznego radia i telewizji (pośredni dochód). Tworzenie Funduszu Wyborczego w celu finansowania udziału w wyborach do sejmu, senatu, na prezydenta RP, do samorządu terytorialnego. Dotacja ?zwrot kosztów poniesionych na prowadzenie kampanii wyborczej, przysługuje każdemu komitetowi wyborczemu za każdy uzyskany mandat posła / senatora.
Nasi partnerzy: prace licencjackie